Kva veit elevane om verdssamfunnet? (introduksjon til del 5)

Før ein begynner å arbeide med ein ny hovuddel i Streif, kan det vere interessant å sjå kva elevane veit og kva tankar/meiningar dei har om emnet for den aktuelle delen. Det kan også hjelpe læraren til å leggje opp undervisninga på rett nivå. Det er sjølvsagt ikkje forventa at elevane skal vite så mykje om eit emne før dei har begynt å arbeide med det i klassen, men ofte har dei fleire tankar og meiningar om eit emne enn dei trur. 



Del 5 (kapittel 13, 14 og 15) handlar om verdssamfunnet. Etter læreplanmåla har vi formulert nokre igangsetjingsspørsmål til elevane:

  • Kva utfordringar meiner du er dei største som verda står framfor?
  • Korleis kan desse utfordringane møtast?
  • Kva internasjonale organisasjonar kjenner du, og kva arbeider dei for?
  • Kjenner du til internasjonale organisasjonar som Noreg er medlem
  • Kan du finne eit eksempel på terrorhandlingar som nyleg er utførte?
  • Kva for ein væpna konflikt hørte du om i nyheitene sist?

I kartlegginga av kva elevane veit og kva tankar og meiningar dei har om verdssamfunnet, kan læraren ta utgangspunkt i desse spørsmåla frå Streif. Elevane kan for eksempel samtale om spørsmåla i fellesskap i klassen eller i grupper:




A) Klassediskusjon



Læraren ber elevane om å "tenkje høgt" og fortelje kva dei veit og kva tankar dei har til kvart spørsmål. Det er viktig å poengtere at ein ikkje er ute etter ein fasit. Det viktigaste er å setje i gang tankeprosessane hos kvar enkelt elev. Læraren noterer stikkord som utgangspunkt for ein felles diskusjon i klassen. Kanskje det kan vere interessant å stille dei same spørsmåla til elevane etter at dei har arbeidd med del 5? Er svara dei same no, eller har elevane endra oppfatningar om spørsmåla? 


B) Gruppearbeid



Læraren deler klassen inn i grupper. Kvar gruppe tek for seg dei seks igangsetjingsspørsmåla og noterer stikkord. Etterpå skal gruppene presentere stikkorda for resten av klassen. Har gruppene den same kjennskapen til og dei same tankane om verdssamfunnet, eller skil resultata seg sterkt frå kvarandre?

Til toppentiltoppen

Rikdom og fattigdom (kapittel 10 og 13)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne gjere greie for årsaker til at somme land er fattige og somme rike og drøfte tiltak for å redusere fattigdom i verda og definere omgrepet levestandard, gjere greie for årsaker til at levestandarden i Noreg har auka og diskutere om auken har ført til betre livskvalitet

Korleis skal vi forklare at somme land, for eksempel Noreg, har oppnådd ein nærmast eventyrleg levestandard, mens folk i andre delar av verda knapt nok får dekt dei mest grunnleggjande behova sine? Korleis kan fattigdomen i verda bli redusert? 

Dette er sentrale spørsmål i følgjande forslag til undervisningsopplegg:




A) Felles diskusjon i klassen 



Opplegget kan begynne med ein felles diskusjon i klassen der desse spørsmåla blir tekne opp:

  • Kva inneber høg levestandard, og korleis kan ein måle levestandarden i eit land? Tyder høg levestandard nødvendigvis at livskvaliteten òg er høg?
  • Kvifor er somme land rike, og somme fattige? (Relevante stikkord kan for eksempel vere: naturressursar, geografiske forhold, kulturelle forhold, indre politiske forhold, utanrikspolitiske forhold)

B) Gruppearbeid 


Klassen blir deretter delt inn i grupper, som kvar skal ta for seg utviklinga i eit land i verda. Gruppene vel i utgangspunkt sjølve kva for eit land dei ønskjer å arbeide med, men læraren bør likevel sørgje for at det blir ei nokolunde jamn fordeling av land frå ulike delar av verda. 

Kvar gruppe førebur ein presentasjon for klassen om det landet dei har valt ut. Presentasjonen bør seie noko om levestandarden i landet, og om bakgrunnen for den situasjonen landet er i. Er det eit rikt land eller eit fattig land, eller er det vanskeleg å plassere landet i éin av desse to kategoriane? Viss landet kan bli definert som eit fattig land, bør gruppa også komme med nokre forslag til tiltak for korleis det kan komme ut av fattigdomen. 




C) Samanlikning og felles oppsummering av resultata 



Elevane samanliknar og oppsummerer resultata i fellesskap til slutt. Kva meiner klassen er dei viktigaste årsakene til dei store økonomiske skilnadene i verda? Er det nokre mønster som går igjen, eller er det dei individuelle særtrekka til kvart land som dominerer? Korleis kan fattigdomen i verda bli redusert?

Til toppentiltoppen

FNs klimarapport (kapittel 13)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne diskutere samanhengen mellom økonomisk vekst, miljø og berekraftig utvikling

Forslag til undervisningsopplegg:

I dette undervisningsopplegget skal elevane ta for seg den siste hovudrapporten frå FNs klimapanel. Opplegget eignar seg godt til å arbeide i grupper.

  • Kva er hovudfunna i FNs klimarapport?
  • Kva er årsakene til klimaendringane, ifølgje klimapanelet?
  • Kva konsekvensar kan klimaendringane få?
  • Kva del av verda vil bli hardast ramma av klimaendringane?
  • Korleis vil dei menneskeskapte klimaendringane påverke deg og livet ditt?
  • Kva kan politikarar i Noreg og på den internasjonale arenaen gjere for å stanse dei menneskeskapte klimaendringane?
  • Kva kritikk har FNs klimarapport fått i ettertid?

Nettstader:

Tema: klima på regjeringen.no.

Interaktiv klimaforhandlingskalender på fn.no.

FN har også eige undervisningsopplegg for lærarar, sjå under fanen "skole".

Presentasjon frå Statoil

"Nye feil i FNs klimarapport" , artikkel frå Aftenposten 12.10.2011.

Til toppentiltoppen

Kulturell globalisering (kapittel 5, 6 og 13)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne forklare omgrepet globalisering og vurdere ulike konsekvensar av globalisering og definere omgrepet kultur og gje døme på at kultur varierer frå stad til stad og endrar seg over tid

Globalisering er eit viktig trekk ved vår tid, og pregar kvardagen vår i stadig større grad. I dette undervisningsopplegget skal elevane konsentrere seg om den kulturelle globaliseringa, og opplegget passar derfor godt på tvers av kapittel 5 ("Kultur"), 6 ("Kulturmøte") og 13 ("Ei verd utan grenser"). Nettstadene under er først og fremst meint som bakgrunnsstoff, det vil seie tekstar elevane kan lese for å få innspel til kva dei kan tenkje på, og kvar dei eller læraren kan leite vidare etter meir informasjon.




Forslag til undervisningsopplegg: 



Be elevane om å ta for seg ein vanleg dag: kleda deira, alt dei et og drikk, musikken dei hører på, filmane dei ser, nettstadene dei er inne på, alt dei les, og kva ord dei bruker når dei snakkar. Kvar kjem alt frå, kvar er varene og tenestene produserte? Be dei lage ei liste. Andre moglege problemstillingar som elevane kan arbeide med i grupper:

  1. Kva inneber kulturell globalisering?
  2. Korleis pregar den kulturelle globaliseringa verda?
  3. Korleis pregar den kulturelle globaliseringa kvardagen vår?
  4. Kva er bakgrunnen for at den kulturelle globaliseringa pregar kvardagen vår i stadig større grad?
  5. Kva positive konsekvensar har den kulturelle globaliseringa?
  6. Kva negative konsekvensar har den kulturelle globaliseringa?

Nettstader: 



 

Til toppentiltoppen

Styreformer, menneskerettar, økonomi og miljø (kapittel 7 og 13)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne diskutere samanhengar mellom styreform, rettsstat og menneskerettar og diskutere samanhengen mellom økonomisk vekst, miljø og berekraftig utviklingog gjere greie for årsaker til at somme land er fattige og somme rike og drøfte tiltak for å redusere fattigdom i verda

Eksempel på spørsmål til refleksjon og diskusjon:

  • Er det nokon samanheng mellom tal på brot på menneskerettane og styreformer?
  • Er det nokon samanheng mellom styreformer og økonomi?
  • Er det nokon samanheng mellom økonomisk vekst og miljø?

Forslag til undervisningsopplegg:

Elevane skal bruke nettstadene under (eller eventuelt andre relevante nettstader og kjelder) til å seie noko om samanhengen mellom styreformer, menneskerettar, økonomi og miljø. 

Dette er eit stort emne, og elevane bør derfor arbeide i grupper og gjere eit føremålstenleg utval av land. Kanskje kan dei samanlikne styreformer, menneskerettar, økonomi og miljø i nokre av dei fattigaste landa i verda og nokre av dei rikaste, eller samanlikne land frå ulike verdsdelar? 

Gruppene kan sjølve velje framføringsform. Diskuter gjerne resultata i fellesskap i klassen til slutt.

Nettstader:

Til toppentiltoppen

EU-debatt i klassen (kapittel 14)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne identifisere grunnleggjande skilnader mellom dei politiske partia i Noreg, og argumentere frå ulike politiske ståstader og gje døme på internasjonalt samarbeid og beskrive Noreg som internasjonal aktør og gjere greie for EU sine mål og styringsorgan og diskutere Noreg sitt forhold til EU

Alternativ 1



Læraren deler elevane inn i grupper. Halvparten av gruppene er for og halvparten mot norsk medlemskap i EU. Gruppene får i oppdrag å finne argument for standpunktet sitt i EU-saka. Kvar gruppe held ei innleiing på fem minutt, og så leiar ein ordstyrar diskusjonen med fast hand.



Alternativ 2



Læraren deler klassen inn i sju grupper. Kvar gruppe representerer eit av partia på Stortinget. Gruppene får i oppdrag å kartlegge synspunkta til partiet sitt i EU-saka. 



Ein representant for kvart parti sit i eit panel. Kvar person held ei innleiing på to minutt, og så leiar ein ordstyrar diskusjonen med fast hand.

Til toppentiltoppen

Miljøutfordringar og -samarbeid (kapittel 13 og 14)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne diskutere samanhengen mellom økonomisk vekst, miljø og berekraftig utvikling og gje døme på internasjonalt samarbeid og beskrive Noreg som internasjonal aktør

I mange klassar er det ofte ein eller fleire elevar som engasjerer seg sterkt i miljøspørsmål. Be elevane lese gjennom dagens aviser - kva står det om miljøproblem i avisene? Er det lokale, nasjonale eller internasjonale miljøproblem som dominerer? Er det nødvendig med internasjonalt samarbeid for å løyse somme av dei?



Kapittel 13 i Streif handlar blant anna om miljøutfordringar og miljøsamarbeid. Følgjande forslag til undervisningsopplegg tek føre seg desse to sidene ved emnet miljø. Mens punkt A hovudsakeleg er problemorientert, er punkt B meir løysingsorientert. Punkt B kan også bli brukt i samband med kapittel 14 i Streif, som eit eksempel på internasjonalt samarbeid.




A) Miljøutfordringar 



Elevane arbeider i grupper med ulike miljøproblem eller miljøutfordringar. Kvar gruppe tek for seg eit emne/problemstilling, og presenterer produktet som for eksempel ein

Glogster eller ei veggavis.

Eksempel på aktuelle emne og problemstillingar:

  • Kva er global oppvarming? Kva konsekvensar kan den globale oppvarminga få?
  • Kva inneber omgrepet berekraftig utvikling? Korleis bør vi bruke dei fornybare og dei ikkje-fornybare ressursane? Korleis skal vi fordele ressursane blant alle menneska i verda?
  • Kva vil skje med miljøet dersom vi i Vesten held fram med forbruket vårt, mens stadig fleire tek etter oss?
  • Kva er årsaka til ørkenspreiinga? Kva konsekvensar har det fått/kan det få? Kva har blitt gjort for å stoppe utviklinga? Kva er spådommane når det gjeld ørkenspreiing?
  • Kva negative konsekvensar har CO2-utslepp for miljøet? Kva har blitt gjort for å redusere utslepp av CO2-gassar? I kva grad har tiltaka vore tilfredsstillande?
  • Isbreane i verda smeltar. Kva konsekvensar kan det få? Kor stort er dette problemet? Kvar er dette problemet størst? . Kva konsekvensar kan det få? Kor stort er dette problemet? Kvar er dette problemet størst?
  • Finst det nokre spesielle miljøproblem i nærmiljøet til elevane?
  • Er det nokon samanheng mellom miljø og fred? Kan ei løysing på miljøproblema føre til meir fred i verda?
  • Elevane finn ei problemstilling til ei dagsaktuell sak knytt til emnet miljø?

B) Miljøsamarbeid 



Elevane skal sjå for seg at dei er til stades på ein konferanse eller eit møte der ulike løysingar på miljøproblema blir drøfta. Det kan anten vere ein internasjonal eller nasjonal miljøkonferanse, eller eit møte i den lokale miljøvernorganisasjonen. Konferansen/møtet kan vere reell eller fiktiv, og produktet kan vere:

  • Eit dagboknotat
  • Eit brev til ein venn eller ei venninne
  • Ein skriftleg rapport til miljøverndepartementet eller den nasjonale eller lokale miljøvernorganisasjonen
  • Eit innlegg til (lokal)avisa
  • Eit digitalt produkt, som for eksempel ein blogg eller ein nyheitsrappport for (lokal)radioen/fjernsynet

Alt avhengig av kva framføringsform læraren eller elevane vel, kan opplegg B fungere både som eit gruppearbeid og som individuelt arbeid. I produktet bør elevane seie noko om dei subjektive inntrykka dei har frå konferansen eller møtet, kva tema som blei tekne opp, kven dei ulike partane var og kor dei stod i saka, kva som var målet med konferansen eller møtet, og kva som blei resultatet. 




Nettstader: 



Til toppentiltoppen

Konfliktar i verda i dag (kapittel 14 og 15)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne

  1. definere omgrepet makt og gje døme på korleis makt blir brukt i verdssamfunnet
  2. forklare omgrepet globalisering og vurdere ulike konsekvensar av globalisering
  3. gje døme på internasjonalt samarbeid og beskrive Noreg som internasjonal aktør
  4. gjere greie for FNs arbeid med fred og menneskerettar og forklare FNs rolle i det internasjonale arbeidet for urfolk
  5. gjere greie for EU sine mål og styringsorgan og diskutere Noreg sitt forhold til EU
  6. bruke digitale verktøy til å finne døme på ulike typar konfliktar i verda og presentere ein aktuell internasjonal konflikt og forslag til å løyse konflikten
  7. gjere greie for årsaker til at somme land er fattige og somme rike og drøfte tiltak for å redusere fattigdom i verda
  8. gjere greie for kva som kjenneteiknar internasjonal terrorisme og reflektere over årsaker til terrorisme
  9. diskutere samanhengen mellom økonomisk vekst, miljø og berekraftig utvikling

Undervisningsopplegget er først og fremst basert på kompetansemål nummer 3 og 6 frå hovudområdet "Internasjonale forhold" i læreplanen, men avhengig av kva konflikt elevane vel å fokusere på, kan også andre mål frå dette hovudområdet vere relevante. Det same gjeld for kva kapittel opplegget passar til. Opplegget tar utgangspunkt i kapittel 14 ("Samarbeid over grenser") og 15 ("Ei uroleg verd") i Streif, men kapittel 13 ("Ei verd utan grenser") er for eksempel også relevant dersom nokon av elevane vel å fokusere på ein konflikt knytt til miljøspørsmålet eller fattigdomsperspektivet. Sjølv om opplegget er skissert som eit gruppearbeid, kan det sjølvsagt også fungere som individuelt arbeid (da kan elevane eventuelt konsentrere seg om spørsmål 1-3 under). 




Forslag til undervisningsopplegg: 



Be elevane om å gå saman i grupper og undersøkje kva konfliktar som har vore omtalt i nettavisene i den siste tida. Deretter skal kvar gruppe velje ut ein dagsaktuell konflikt som dei skal sjå nærmare på. 

Arbeidet skal ta utgangspunkt i dei fire spørsmåla under, og resultatet skal vere ein presentasjon for klassen der dei bruker kart og digitale verktøy i ei eller anna form.

  1. Gjer greie for konfliktsituasjonen: Kva partar er involverte, og kva er målet og motiva deira?
  2. Gjer greie for bakgrunnen for konflikten: Kva er årsakene til konflikten?
  3. Gjer greie for opptakten og sentrale hendingar i utviklinga av konflikten: Kva førte til ei tilspissing av konflikten - kvifor og korleis? Kva har eventuelt ført partane nærmare ei løysing på konflikten - kvifor og korleis?
  4. Korleis kan verdssamfunnet bidra til å løyse denne konflikten?

Nokre forslag til konfliktar: 



  • Midtausten
  • Sri Lanka
  • Darfur
  • Irak
  • Afghanistan
  • Tibet
  • Colombia
  • urbefolkning versus storsamfunn
  • miljø versus økonomiske interesser

Til toppentiltoppen

Nordområda (kapittel 14 og 15)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne gje døme på internasjonalt samarbeid og beskrive Noreg som internasjonal aktør og bruke digitale verktøy til å finne døme på ulike typar konfliktar i verda og presentere ein aktuell internasjonal konflikt og forslag til å løyse konflikten

Nordområda er eit viktig område for norsk utanrikspolitikk. Men vi er ikkje det einaste landet med interesser her, og dermed er nordområda også prega av konflikt. Denne konflikten er utgangspunktet for dette forslaget til undervisningsopplegg, der elevane skal arbeide i grupper og analysere konflikten. Nettstadene under er først og fremst meint som bakgrunnsstoff, det vil seie tekstar elevane kan lese for å få innspel til kva dei kan tenkje på og kvar dei kan leite vidare etter meir informasjon om nordområda.




Moglege problemstillingar:

  1. Kva område omfattar nordområda?
  2. Kva ressursar finst her?
  3. Kven har interesser her, og kva interesser har dei?
  4. I kva grad samarbeider dei ulike landa om desse områda og ressursane som finst her?
  5. I kva grad er det konfliktar mellom landa som har interesser i nordområda, kva dreiar konfliktane seg om, og korleis artar konfliktane seg?

Nettstader: 



Til toppentiltoppen

Kva skjer på Sri Lanka? (kapittel 15)

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne bruke digitale verktøy til å finne døme på ulike typar konfliktar i verda og presentere ein aktuell internasjonal konflikt og forslag til å løyse konflikten

I kapittel 15 i Streif (s. 228-232) blir Sri Lanka trekt spesielt fram som eit eksempel på ein internasjonal konflikt. Sidan 1983 har øyrepublikken utanfor India vore herja av borgarkrig og det har vore fleire forsøk på å få i stand ei fredsavtale. I 2008 trekte regjeringa på Sri Lanka seg frå fredsavtalen frå 2002, og det var igjen krigstilstand på Sri Lanka. Men korleis er situasjonen på Sri Lanka no?

Forslag til undervisningsopplegg:

Er det framleis krigstilstand på Sri Lanka, eller er det fred i øyrepublikken no? Kva har skjedd sidan regjeringa trekte seg frå fredsavtalen i 2008?

Del elevane inn i grupper og be dei om å søkje på Internett for å finne informasjon om korleis situasjonen er på Sri Lanka no. Resultatet bør dei presentere for klassen gjennom for eksempel ei veggavis, ein lysbiletepresentasjon eller som ei nyheitssak i radio/tv.

Til toppentiltoppen

Å tolke bilete

I ei avis eller i eit tidsskrift tek fotografen og redaksjonen mange val før dei aktuelle bileta blir plukka ut og publiserte. Ved å sjå bilete i ein større samanheng kan ein trene seg opp til å forstå kva redaksjonelle bilete fortel om ei hending eller ein person. Dokumentet "Biletanalyse" av Paul S. Amundsen er ei innføring i analyse av bilete, og inneheld mange eksempel på biletanalyse og gode idear til oppgåver.

Kapittel 14: Forslag til tolking av biletet p200-201 i Streif

Kreditering: Unge libanesarar i sportsbil kjører rundt i dei øydelagde områda sør i Beirut. Beirut blei rekna som Midtaustens Paris før borgarkrigen som herja i Libanon frå 1975 til 1991. Sidan fekk Beirut tilbake ryktet som den hottaste partybyen ved Middelhavet - inntil byen igjen blei herja av bomber sommaren 2006 Bilettekst: All Over Press/Getty Images/Spencer Platt

 

Nokre punkt til ei tolking:



Dette biletet viser korleis ein fotograf tydeleg tek parti i ei samfunnssak. Vi kan vel seie at fotografen hengjer ut ei gruppe i eit samfunn ved den måten biletet er komponert på.

Her må ein som lærar sjølvsagt velje om ein vil stoppe opp og be elevane lage eit prosjekt om Midtausten, med fokus på Libanon. 

Ein kan kanskje gå tilbake til etter den første verdskrigen, da Frankrike fekk herredømme over landet.

Andre moment: Samspel og konflikt mellom kristne og muslimar. Beirut som verdsby, borgarkrig og invasjonar, ny oppbygging til verdsby fram til den siste konflikten i 2006, da Israel gjekk inn i Libanon for å kjempe mot Hizbollah.

Biletet kan vere eit utgangspunkt.



Kva ser vi?



Framgrunnen er dominert av moderne ungdommar i ein open, flott bil. Dei har ein moderne stil (sjå for eksempel detaljar som solbriller og mobiltelefon), og dei gir inntrykk av å vere blasert overklasseungdom som ser på eller hevar seg over ruinane omkring seg. Nokre unge innbyggjarar er plasserte i ruinane. Nokre vandrar gjennom det som kanskje er ei gate, og til høgre ser vi ei kvinne og to unge menn med mobiltelefonar. Desse menneska har nøytrale ansiktsuttrykk. Det er ikkje sorg og redsel vi ser.


Kva vil fotografen fortelje oss med dette biletet?



Hadde ikkje bilen med ungdommane vore plassert i biletet, kunne vi ha lagt hovudtolkinga til korleis menneske prøver å organisere livet sitt midt i eit øydeleggjande kaos. Og hadde vi vore meir optimistiske, kunne vi ha sagt at fotografen prøvde å vise ein optimisme, at menneska alltid greier seg og byggjer opp igjen eit tilvære.

Men komposisjonen av og elementa i biletet stengjer for ei slik tolking. Det er den enorme kontrasten mellom elende og luksus som står i fokus, og resultatet er at vi føler sinne og forakt overfor ungdommane som viser fram luksusen sin og likesæla si i ein situasjon som må vere håplaus for tusentals andre menneske.

Til toppentiltoppen