Verdssamfunnet

Spørsmål til diskusjon i klassen

Vel ut eitt eller fleire bilete frå biletkarusellen, og analyser biletet/bileta.

  1. Beskriv med enkle ord kva du ser på biletet.
  2. Kva slags fotografi er det? Portrett? Reportasjebilete? Illustrasjon?
  3. Tolk biletet i lys av tilleggsinformasjon som gjer at vi forstår biletet. Det kan vere at vi kjenner igjen kvar biletet er teke, kven som er avbilda osv.
  4. Kva for assosiasjonar gir biletet? Kva for kjensler vekkjer fotografiet?
  5. Sjå på perspektiv/djupne og komposisjon. Korleis er biletet sett saman, og av kva for ulike element?
  6. I kva for samanheng blir biletet presentert? Korleis fungerer samspelet mellom biletet og konteksten? Kva er forholdet mellom forgrunn og bakgrunn? Kvar er fotografen plassert i forhold til motivet?

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne

 forklare omgrepet globalisering og vurdere ulike konsekvensar av globalisering

1. Globalisering

a) Omgrepet globalisering

artikkelen om globalisering frå ung.no står det at verda blir mindre gjennom globalisering. Kva meiner artikkelforfattaren med dette og kva er globalisering?

  • Lag ein definisjon av globalisering med dine eigne ord.
  • Nemn nokre eksempel på globalisering.
  • Finn du eksempel på globalisering i klasserommet ditt?
b) Konsekvensar av globalisering

Er globalisering positivt eller negativt? Kva meiner du?

I artiklane "Globalisering – verden blir mindre" frå ung.no og "Økonomisk globalisering" frå artikkelsamlinga Hvor hender det? nr. 22 2008 frå Norsk utenrikspolitisk institutt (NUPI) finn du mange eksempel på både positive og negative sider ved globalisering.

c) Finanskrisa
  • I 2008 oppstod det ei global finanskrise. Kva var bakgrunnen for finanskrisa, og kva blei konsekvensane av ho?

Her kan du finne aktuelt bakgrunnsstoff om finanskrisa:

"Slik startet finanskrisen". Interaktiv framstilling av årsakene til finanskrisa frå Aftenposten, 2. oktober 2008.

"Finanskrisens årsaker: Myndighetene har lagt grunnlaget for krisen" . Artikkel frå den konservative tenkjetanken Civita, 6. mars 2009.

"En finanskrise i emning (del 1)" (nr 8/2008) og "Finanskrise – årsaker, virkninger og tiltak (del 2)" (nr. 9/2008) i artikkelsamlinga Hvor hender det? frå NUPI.

  • Er verdssamfunnet og Noreg framleis råka av den internasjonale finanskrisa som oppstod i 2008?

Søk etter informasjon på Internett om den økonomiske situasjonen i verda no.

gjere greie for årsaker til at somme land er fattige og somme rike og drøfte tiltak for å redusere fattigdom i verda

2. Fattigdom og rikdom – årsaker og tiltak

a) Ulike perspektiv på fattigdom og rikdom

Kvifor er somme land fattige og somme rike? Og korleis kan ein redusere fattigdommen i verda?

På desse nettstadene finn du fleire perspektiv på årsaker til fattigdom/rikdom og tiltak mot fattigdom:

Temaside om fattigdom frå nettstaden til FN-sambandet

FNs tusenårsmål frå nettstaden til FN-sambandet

Temaside om utviklingssamarbeid frå nettstaden til Utanriksdepartementet

b) Hjelper norsk bistand?

Kvart år gir Noreg meir enn 20 milliardar kroner i bistand.

  • Kven går desse pengane til?
  • Korleis blir den norske bistanden kanalisert?
  • Kvifor gir vi kvart år mange milliardar kroner i bistand?
  • Trur du at norsk bistand hjelper?

I filmklippet "Vanskelig å dokumentere om norsk bistand hjelper" frå Lørdagsrevyen på NRK (16. mai 2009) blir konklusjonane frå ein rapport frå Norad om norsk bistand presenterte.

 c) Fattigdom i Vesten
  • Kva trur du er årsaka til at mange i Vesten lever under fattigdomsgrensa?
  • Kva tiltak meiner du bør til for å redusere fattigdommen i Vesten?

I dei to filmklippa frå NRK møter du Charlotte frå Danmark og tyske skolebarn som opplever ein vanskeleg økonomisk kvardag.

diskutere samanhengen mellom økonomisk vekst, miljø og berekraftig utvikling

3. Økonomisk vekst, miljø og berekraftig utvikling

a) Kva kan du gjere for miljøet?

"Tenk på dei fire B’ane" (bil, butikk, biff og bustad), er oppskrifta til miljø- og utviklingsminister Erik Solheim for korleis du kan redusere klimagassutsleppa.

Kva synest du om oppskrifta til Solheim? I kva grad pleier du å følgje desse råda?

"Oppskrifta" til Solheim finn du i artikkelen "Solheim: - Tenk 4 B-er" frå Aftenposten, 7. desember 2009.

b) Klimakalkulatoren

Test ut den offisielle klimakalkulatoren i Noreg, og rekn ut korleis du påverkar miljøet!

c) Klimautfordringar sett gjennom bilete

I biletkarusellen over finn du eit bilete som illustrerer klimautfordringane. Kva kjensler vekkjer fotografiet? Kva fortel biletet om klimautfordringane?

d) Økonomisk vekst og miljø

Kva vil skje med miljøet dersom vi i Vesten held fram med forbruket vårt, mens stadig fleire tek etter oss?

I artiklane "Hvorfor endrer klimaet seg?" og "Hvor skjer utslippene og hvordan kan de reduseres" på FNs klimasider kan du finne relevant bakgrunnsstoff. 

 

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne

gje døme på internasjonalt samarbeid og beskrive Noreg som internasjonal aktør

1. Noreg som internasjonal aktør

a) Utanlandsoperasjonar der Noreg deltek

Kvar og på kva måte deltek Noreg i operasjonar i utlandet?

På nettstaden til Forsvarsdepartementet kan du lese aktuelt stoff om utanlandsoperasjonar der Noreg deltek.

b) Fra 2003 til 2012 var norske soldatar stasjonert i Afghanistan som del av den internasjonale ISAF-styrken. Søk på nettet etter informasjon om dette engasjementet.

Kva var bakgrunnen for den internasjonale operasjonen i Afghanistan, og på kva måte deltok Noreg?

Korleis er den politiske situasjonen i Afghanistan i dag? På heimesida til Den norske Atlanterhavskomité finn du ei oppsummering med ulike syn på Noregs rolle i konflikten. Vurder i kva grad motstandarane av det norske engasjementet hadde rett.


c) Noreg – ein fredsnasjon?

I kva grad meiner du at Noreg har ei forplikting til å bidra til fred i verda?

I artikkelen "Norge – en fredsnasjon?" frå artikkelsamlinga Hvor hender det? frå NUPI finn du mykje informasjon om Noreg som fredsnasjon og spørsmål og arbeidsopplegg knytte til dette.

gjere greie for FNs arbeid med fred og menneskerettar og forklare FNs rolle i det internasjonale arbeidet for urfolk

2. FN

Kva saker arbeider FN med no? Ta for deg éi av sakene og lag ein kort presentasjon av ho.

Finn aktuelle eksempel på FNs arbeid med fred og menneskerettar og organisasjonen si rolle i det internasjonale arbeidet for urfolk på nettstaden til FN og FN-sambandet.

gjere greie for EU sine mål og styringsorgan og diskutere Noreg sitt forhold til EU

3. EU

a) Utviklinga av EU og EØS

Gjer kort greie for utviklinga av EU og EØS ved hjelp av informasjonen du finn i kartanimasjonen over utviklinga av dei to organisasjonane. 

b) Mål og styringsorgan
  • Kva er dei viktigaste måla/politikkområda til EU?
  • Kva er dei viktigaste institusjonane i EU, og kva er deira oppgåver?

For å finne svar på desse spørsmåla kan nettstaden til EU og Den europeiske unions delegasjon til Norge vere til god hjelp.

c) Noreg og EU
  • Korleis og på kva måte samarbeider Noreg med EU i dag?
  • Kva parti er for og kva er mot EU?
  • Kva argument blir brukte for og mot EU i debatten om norsk medlemskap i EU?
  • Kva meiner du – bør Noreg bli medlem av EU?

Aktuelle nettstader:

På nettstaden til Den europeiske unions delegasjon til Norge og på denne informasjonssida frå regjeringa om Noregs samarbeid med Europa kan du finne mykje informasjon om Noregs forhold til EU.

På nettstaden til Nei til EU og Europabevegelsen kan du finne mange argument frå begge sider i EU-debatten.

I den kommenterte lenkjesamlinga på ressurssida finn du ei oversikt over alle partia på Stortinget med lenkjer til nettstadene og partiprogramma deira.

4. NATO

I april 2009 fylte forsvarsalliansen NATO 60 år. Mykje har endra seg sidan USA, Canada og ti europeiske land underteikna Atlanterhavspakta i 1949.

Kva er NATOs største utfordringar i nær framtid?

Les artikkelen "NATO 60 år – jubilant ved viktig veiskille" frå artikkelsamlinga Hvor hender det? frå NUPI og i læreboka (sjå Streif side 209-210) for aktuelt bakgrunnsstoff.

 

Mål for opplæringa er at eleven skal kunne

definere omgrepet makt og gje døme på korleis makt blir brukt i verdssamfunnet

1. Kva er makt?


  • Lag din eigen definisjon av omgrepet makt.
  • Kva ulike typar makt skil ein ofte mellom? Lag ei liste.
  • Kva meiner du gir mest makt, for eksempel for å løyse konfliktar?

Her kan du gjerne bruke kapittel 2 i maktutreiinga frå Fornyings-, administrasjons- og kyrkjedepartementet (NOU 2003:19) og læreboka (sjå Streif side 225-226) som bakgrunnsstoff.

bruke digitale verktøy til å finne døme på ulike typar konfliktar i verda og presentere ein aktuell internasjonal konflikt og forslag til å løyse konflikten

2. Internasjonale konfliktar

 a) Aktuelle internasjonale konfliktar

  • Søk i nettavisene og lag ei liste over internasjonale konfliktar som blir omtalte i dagens aviser.
  • Ta for deg éin av dei aktuelle konfliktane og gjer kort greie for kva konflikten går ut på. Presenter konflikten for klassen.

I lenkjesamlinga under ressursar finn du lenkjer til nettaviser som du kan bruke i informasjonsinnhentinga.

b) Verdssamfunnet sett gjennom bilete

Sjå på bileta i biletkarusellen over. Her finn du fleire eksempel på aktuelle internasjonale konfliktar og utfordringar i verdssamfunnet.

  • Kva internasjonale konfliktar eller utfordringar er representerte i biletkarusellen? Kva fortel bileta om desse konfliktane/utfordringane?
  • Gir bileta eit riktig inntrykk av konflikten eller utfordringa som dei representerer?
  • I biletkarusellen er det også ei rekkje kontrastar. Kva eksempel på kontrastar i verdssamfunnet finn du på bileta? Kva inntrykk får du av desse kontrastane gjennom å sjå på bileta?
  • Korleis er menneska framstilte i biletkarusellen?

gjere greie for kva som kjenneteiknar internasjonal terrorisme og reflektere over årsaker til terrorisme

3.Terrorisme

Kva kjenneteiknar internasjonal terrorisme, og kva kan vere årsakene til terrorisme?

På Store norske leksikon finn du ein artikkel om terrorisme som du kan bruke som bakgrunnsstoff.

På nettstaden ung.no finn du ein vote, der du kan dele dine tankar om terrorisme.

designelement

Lenkjer

KAPITTEL 13:

www.globalis.no
Nettstaden til Globalis med interaktivt verdsatlas der ein kan lage sine eigne kart og grafar. Stor database med informasjon om dei fleste land i verda, befolkninga og tilstanden for kloden vår

www.global.no
Nettstaden til Global – ein vegvisar til norske aktørar som arbeider med nord–sør-spørsmål og internasjonal utvikling

www.wto.org
Nettstaden til Verdshandelsorganisasjonen (WTO)

www.worldbank.org
Nettstaden til Verdsbanken

www.imf.org
Nettstaden til Det internasjonale pengefondet (IMF)

www.forumsocialmundial.org
Nettstaden til World Social Forum

www.rorg.no/Temasider/index.html 
Temasider frå RORG-samarbeidet (norske frivillige organisasjonar som gjennom rammeavtalar med NORAD tek imot offentleg støtte til å drive opplysningsarbeid i Noreg om nord–sør-spørsmål og utviklingsspørsmål)

www.norad.no
Nettstaden til Norad (Direktoratet for utviklingssamarbeid)

www.bistandsaktuelt.no
Nyheitsblad om norsk bistandspolitikk og bistandsdebatten (utgitt av Norad)

http://hvorhenderdet.nupi.no/ 
Nettstaden til ”Hvor hender det?”, artikkelserie om internasjonale forhold, publisert av NUPI (Norsk utanrikspolitisk institutt)

www.regjeringen.no/nn/dep/md 
Nettstaden til Miljøverndepartementet

www.miljolare.no  
Nettstaden til Nettverk for miljølære – eit samarbeid mellom Læringssenteret, UFD og MD og underliggjande direktorat

www.forskning.no/Hovedtemaer/miljo
Nettstaden forskning.no si temaside om miljø

www.miljonytt.no
Nettstaden til Miljønytt med lenkjer til miljønyheiter frå norske og nordiske nettaviser (blir oppdatert dagleg)

www.nrk.no/planeten
Nettstaden til NRK-serien ”Planeten”, med fakta om miljø/klima og oppgåver til elevar

www.opec.com
Nettstaden til OPEC

www.miljostatus.no
Nettstaden til Miljøstatus i Noreg

www.regnskog.no
Nettstaden til Regnskogfondet

www.nrk.no/nett-tv/indeks/108747
Filmklipp frå Schrödingers katt på NRK om utvikling, økonomi og miljø i Kina og India, 27. september 2007 (ca. 20 min). Noko engelsk tale

 

KAPITTEL 14:


www.regjeringen.no/ud
Nettstaden til Utanriksdepartementet

www.un.org
Nettstaden til FN

www.unric.org
Nettstaden til FNs regionale informasjonskontor for Vest-Europa

www.fn.no/FN-informasjon
Fakta om FN frå nettstaden til FN-sambandet

www.europa.eu.int
Nettstaden til EU

www.europaveien.no
Nettstaden til Europaveien med informasjon om EU og Noregs forhold til EU

www.engelbredt.com/eu
Danskspråkleg nettstad som tek for seg EU-historia, EU-institusjonar m.m.

www.europaportalen.no
Informasjonsside frå Utanriksdepartementet om det europeiske samarbeidet og Noregs plass i dette samarbeidet

www.neitileu.no
Nettstaden til Nei til EU

www.europabevegelsen.no
Nettstaden til Europabevegelsen

www.eudelegasjonen.no
Nettstaden til Den europeiske unions delegasjon til Noreg

www.nato.int
Nettstaden til NATO

http://hvorhenderdet.nupi.no/
Nettstaden til ”Hvor hender det?”, artikkelserie om internasjonale forhold, publisert av NUPI (Norsk utanrikspolitisk institutt)

 

KAPITTEL 15:

www.prio.no
Nettstaden til PRIO (Fredsforskingsinstituttet i Oslo)

www.nobelpeacecenter.org
Nettstaden til Nobels Fredssenter

www.ung.no/krigogfred
Temaside om krig og fred frå nettstaden ung.no

www.baerum.kommune.no/bibliotek/Temasider/konflikter_verden
Lenkjesamling frå Bærum folkebibliotek om konfliktar i verda

http://english.aljazeera.net/
Nettstaden til Al Jazeera – ein arabisk engelskspråkleg nyheitskanal

www.un.org
Nettstaden til FN

www.fn.no/Temaer
Temasidene til FN-sambandet med blant anna informasjon om fred og tryggleik, folkeretten og humanitære spørsmål

www.fn.no/Skole/Temasider-og-oppgaver
FN-sambandets skolesider med oppgåver om fred og tryggleik, menneskerettar og anna

www.globalis.no
Nettstaden til Globalis – ein nettstad frå FN-sambandet basert på FN-statistikk. Mest relevant er overskriftene Statistikk (fred og tryggleik), Land (informasjon) og Konfliktar

http://hvorhenderdet.nupi.no/
Nettstaden til Hvor hender det?”, artikkelserie om internasjonale forhold, publisert av NUPI (Norsk utanrikspolitisk institutt)